దెబ్బతిన్న నేలకు.. సేంద్రీయ చికిత్స!

హరిత విప్లవం తర్వాత దేశంలో వ్యవసాయ ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగింది. అధిక దిగుబడుల కోసం రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల వినియోగం విస్తరించింది. అయితే దీర్ఘకాలంలో వీటి మితిమీరిన వినియోగం నేల ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపింది. నేలలో సేంద్రియ పదార్థం తగ్గడం, సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలు దెబ్బతినడం, నీటిని నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం తగ్గడం వంటి సమస్యలు తలెత్తాయి. అదే సమయంలో సాగు ఖర్చులు పెరగడంతో రైతులపై ఆర్థిక భారం కూడా పెరిగింది.

ఈ నేపథ్యంలో నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతూ, సాగు వ్యయాన్ని తగ్గించే ప్రత్యామ్నాయంగా సేంద్రీయ, సహజ వ్యవసాయ విధానాలకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. ప్రకృతి వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం, స్థానికంగా లభించే పదార్థాలతో ఎరువులు, కీటక నియంత్రణ పద్ధతులను రూపొందించడం ఈ విధానాల ప్రధాన లక్షణాలు.

రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల వినియోగాన్ని తగ్గిస్తూ ప్రకృతి నియమాలకు అనుగుణంగా పంటలు సాగు చేయడమే సహజ వ్యవసాయం. పంటలతోపాటు నేలలోని సూక్ష్మజీవులు, వానపాములు, చెట్లు, పశువులు వంటి జీవవైవిధ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. పంట వ్యర్థాలు, పశువుల నుంచి లభించే పదార్థాలు వంటి సహజ వనరులను తిరిగి పొలంలోనే వినియోగించడం ద్వారా నేల సారాన్ని పెంచేందుకు ప్రయత్నిస్తారు.

సహజ వ్యవసాయంలో జీవవైవిధ్యం పెరగడం, నేలలో సేంద్రియ పదార్థం మెరుగుపడటం, నీటి వినియోగం తగ్గడం వంటి ప్రయోజనాలు ఉంటాయి. అయితే కొన్ని పంటల్లో దిగుబడి రావడానికి ఎక్కువ సమయం పట్టడం, అధిక శ్రమ అవసరం కావడం వంటి సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి.

ప్రకృతిలో లభించే వనరులను ఉపయోగించుకుని, రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందులపై ఆధారపడకుండా సాగు చేయడాన్ని జీరో బడ్జెట్‌ నేచురల్‌ ఫార్మింగ్‌ అంటారు. ఈ విధానాన్ని వ్యవసాయవేత్త సుభాష్‌ పాలేకర్‌ విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు.

‘జీరో బడ్జెట్‌’ అంటే రైతు వ్యవసాయానికి ఎలాంటి ఖర్చూ చేయకూడదనే అర్థం కాదు. స్థానికంగా లభించే వనరులను వినియోగించడం ద్వారా బయటి నుంచి కొనుగోలు చేసే వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్‌లపై ఆధారపడటాన్ని, సాగు వ్యయాన్ని గణనీయంగా తగ్గించడమే దీని ఉద్దేశం.

ఈ విధానంలో సొంత విత్తనాలు, సహజ ఎరువులు, పంట అవశేషాలు, పశువుల ఆధారిత పదార్థాలను ఉపయోగిస్తారు. అంతర పంటలు, మిశ్రమ పంటల సాగుతో ఒకే పంటపై ఆధారపడే ప్రమాదాన్ని కూడా తగ్గించవచ్చు.

సహజ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం వివిధ కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తోంది. భారతీయ ప్రకృతిక్‌ కృషి పద్ధతి పథకం ద్వారా సింథటిక్‌ రసాయనాల వినియోగాన్ని తగ్గించి దేశీయ, సంప్రదాయ సహజ వ్యవసాయ విధానాలను ప్రోత్సహించడంపై దృష్టి సారించారు.

బయోమాస్‌ మల్చింగ్‌, పొలంలోనే పంట అవశేషాల పునర్వినియోగం, పశువుల ఆధారిత సహజ పదార్థాల వినియోగం వంటి పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం ఈ కార్యక్రమాల్లో కీలకం. రైతులకు శిక్షణ, సామర్థ్య పెంపు, సహజ వ్యవసాయ పద్ధతులపై అవగాహన కల్పించడం కూడా ముఖ్యమైన అంశాలు.

దేశీయ ఆవు పేడ, మూత్రం, సున్నం తదితర పదార్థాలతో తయారుచేసే సహజ ద్రావణాన్ని బీజామృతంగా పిలుస్తారు. విత్తన శుద్ధికి దీన్ని ఉపయోగిస్తారు. విత్తనాలపై వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడంలో ఇది సహాయపడుతుందని సహజ వ్యవసాయ విధానం పేర్కొంటుంది

ఆవు పేడ, మూత్రం, బెల్లం, పప్పు పిండి, మట్టి, నీటిని ఉపయోగించి జీవామృతాన్ని తయారు చేస్తారు. ఇది నేలలో సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించే సహజ ఇన్‌పుట్‌గా ఉపయోగిస్తారు. నేలలో పోషకాల చక్రాన్ని మెరుగుపరచడంలో ఇది దోహదపడుతుంది.

మొక్కల చుట్టూ ఉన్న నేలపై సేంద్రియ పదార్థాలను పరచి కప్పడాన్ని మల్చింగ్‌ అంటారు. వరి గడ్డి, ఎండిన ఆకులు, పంట అవశేషాలు, చెరకు పిప్పి, కొబ్బరి పీచు వంటి పదార్థాలను ఇందుకు ఉపయోగించవచ్చు.

మల్చింగ్‌ వల్ల నేల నుంచి నీరు త్వరగా ఆవిరైపోకుండా అడ్డుకోవచ్చు. కలుపు మొక్కల పెరుగుదలను నియంత్రించడంతోపాటు నేల ఉష్ణోగ్రతను స్థిరంగా ఉంచడంలోనూ ఇది సహాయపడుతుంది.

నేలలోని రంధ్రాల్లో తేమ, గాలి సమతుల్యంగా ఉండే పరిస్థితిని వాఫాసా అని వ్యవసాయ విధానంలో పేర్కొంటారు. మొక్కల వేర్లకు తగినంత గాలి, తేమ అందడం వాటి పెరుగుదలకు కీలకం.

జీవామృతం, మల్చింగ్‌ వంటి పద్ధతుల ద్వారా నేల నిర్మాణం, నీటిని నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం, సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలు మెరుగుపడే అవకాశం ఉంటుంది.