ఒకప్పుడు భారత్ అంటే హాకీ, హాకీ అంటే భారత్. 1928 నుంచి 1980 వరకు ఎనిమిది ఒలింపిక్స్లలో విజేతగా నిలిచిన చరిత్ర భారతహాకీకి ఉంది. అయితే ఆ విజయాల తరువాత సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు భారత హాకీ దిగుమతిలో నిలిచింది. ఆ కాలంలో జట్టును ముందుకు నడిపిన ఆటగాళ్లలో ట్రిపుల్ ఒలింపియన్ ముకేశ్కుమార్ ఒకరు. వందేళ్ల హాకీ పండుగలో ముకేశ్ కతన ద్వారా ‘ఈనాడు’లో హాకీ చరిత్ర విశ్లేషణను అందించారు.
భారత వందేళ్ల హాకీ చరిత్రకు పునాది బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వేశింది. అప్పటి ఆర్మీలో ఉన్న బ్రిటిష్ ఆఫీసర్లు హాకీ ఆడేవారు. ఆ సమయంలో మనదేశ సైన్యంలో ఉన్న వ్యక్తులకు కూడా హాకీ నేర్పబడింది. 1925 నుండి బ్రిటిష్, భారతీయ సైనికులు భారత్ తరఫున ఆడేవారు. హాకీ దిగ్గజం మేజర్ ధ్యాన్చంద్ కూడా సైన్యంలో నుండే వెలిగాడు. అప్పట్లో గ్రాస్ హాకీ ఆడేవారు; బూట్లు లేకుండా, రక్షణ పరికరాలు లేకుండా వుడెన్ స్టిక్తో బంతిని నేరుగా ఆడాలి, మలుపులు తిరగరాదు.
ధ్యాన్చంద్ కాలంలో భారత ఆటగాళ్లు సముద్ర మార్గాన ప్రయాణించి ఇతర దేశాలను చేరేవారు, సాధన చేయడానికి పడవలోనే సమయం కేటాయించేవారు. ధ్యాన్చంద్ను మించిన ఆటగాడు అప్పట్లో లేను. 1928, 1932, 1936, 1948, 1952, 1956, 1964, 1980 ఒలింపిక్స్లలో భారత్ చాంపియన్గా నిలిచింది.
1976లో భారత హాకీ పతనం ప్రారంభమైంది, ముఖ్య కారణం ఆస్ట్రో టర్ఫ్. వుడెన్ స్టిక్ నుండి కార్బన్, ఫైబర్ స్టిక్లు వచ్చాయి, ఐరోపా దేశాల ఆటగాళ్లు పవర్ గేమ్ ప్రారంభించారు. 1985లో భారత్లో కేవలం ఐదు చోట్లే ఆస్ట్రో టర్ఫ్లు ఉండేవి. జూనియర్ జట్టుకు ఎంపికయ్యేవరకు ముకేశ్కు ఆస్ట్రో టర్ఫ్ అనుభవం లేను.
గత పదేళ్లలో భారత హాకీలో విదేశీ కోచ్లు, ఆధునిక వ్యూహాలు, శారీరక శిక్షణ, డ్రాగ్ ఫ్లికింగ్ టెక్నిక్, పవర్ గేమ్ వంటి మార్పులు వచ్చాయి. 70 నిమిషాలు ఎక్కడో ఆడేవారికి కొత్త విధానం ప్రకారం 10 నిమిషాల పాటు మాత్రమే మైదానంలో ఉండి, 5-10 నిమిషాల విశ్రాంతి తర్వాత మళ్లీ ఆడే విధానం ఏర్పడింది.
ఫలితంగా, 2020 టోక్యో, 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లలో భారత పురుషుల జట్టు కాంస్య పతకాలు సాధించింది. పారిస్లో మహిళల జట్టు త్రుటిలో కాంస్యం చేజారింది. హాకీ ఇండియా అధ్యక్షుడిగా మాజీ ఆటగాడు దిలీప్ టిర్కీ ఉండటం సానుకూలం. స్థానిక కోచ్ల భయం లేకుండా జూనియర్ జట్లను ఎక్కువ టోర్నీల్లో ఆడించడం ద్వారా భవిష్యత్తులో భారత్ హాకీకి బంగారు అవకాశాలు ఉన్నాయి.
