ఒకే సంస్థ ఆధిపత్యం వద్దని రూల్స్ బ్రేక్ చేశారా? ఆర్టీసీ టెండర్ల వెనుక అసలు కథ!

హైదరాబాద్‌లో పాత డీజిల్ బస్సులను ఎలక్ట్రిక్‌గా మార్చేందుకు (Retrofitting) టీజీఎస్‌ఆర్టీసీ (TGSRTC) చేపట్టిన టెండర్ల ప్రక్రియ తీవ్ర చర్చనీయాంశమైంది. కాలుష్య నియంత్రణే లక్ష్యంగా 240 బస్సులను ఈ-కిట్స్‌తో మార్చాలనే నిర్ణయం మంచిదే అయినా, దాని అమలు తీరుపై పలు అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.ఈ టెండర్లలో అసలు ఏం జరిగింది? ఆర్థికంగా మరియు సాంకేతికంగా ఇది ఎంతవరకు లాభదాయకం?

టెండర్లలో వింత పోకడ: రెండే సంస్థలకు పంపకాలు

సాధారణంగా ప్రభుత్వ టెండర్లలో అత్యల్ప ధర కోట్ చేసిన (L-1) సంస్థకే పనులు కేటాయించడం ఆనవాయితీ. ఒకవేళ తక్కువ సంస్థలు (పోటీ లేకపోతే) పాల్గొంటే రీ-టెండర్లకు వెళ్తారు. కానీ, ఈ కేసులో అధికారులు భిన్నంగా వ్యవహరించారు.

పోటీలో రెండే: టెండర్లలో కేవలం రెండు ప్రైవేటు సంస్థలు (హైదరాబాద్, పుణేకు చెందినవి) మాత్రమే సాంకేతికంగా అర్హత సాధించాయి.
పనుల పంపకం: రీ-టెండర్లకు వెళ్లకుండా, ఉన్న రెండు సంస్థలకే పనులను కేటాయించారు. L-1 సంస్థకు 200 బస్సులు, L-2 సంస్థకు 40 బస్సులను అప్పగించారు. ఒకే సంస్థ ఆధిపత్యం ఉండకూడదనే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు ఆర్టీసీ సమర్థించుకుంటున్నా, ఇది నిబంధనలకు విరుద్ధమనే వాదనలు వినిపిస్తున్నాయి.

ఆర్థిక భారం: పాత బస్సుకు ₹1.5 కోట్ల ఖర్చు!

డీజిల్ బస్సును ఎలక్ట్రిక్‌గా మార్చడానికి అయ్యే ఖర్చు వింటే ఆశ్చర్యం కలగకమానదు.

కిట్ ధర: ఒక్కో ఎలక్ట్రిక్ కిట్‌కు ఆయా సంస్థలు ₹65 లక్షల నుంచి ₹70 లక్షల వరకు కోట్ చేసినట్లు సమాచారం.
ఏడేళ్ల ఈఎంఐ: ఈ మొత్తాన్ని ఆర్టీసీ ఒకేసారి చెల్లించదు. ఏడేళ్ల పాటు వాయిదాల పద్ధతిలో (EMI) చెల్లిస్తుంది.
మొత్తం ఖర్చు: అసలు మరియు వడ్డీ కలిపి ఏడేళ్లలో ఒక్కో బస్సుకు దాదాపు ₹1.5 కోట్లు చెల్లించాల్సి ఉంటుందని తెలుస్తోంది. ఆరేడేళ్ల పాత బస్సుపై ఇంత భారీ మొత్తం ఖర్చు చేయడం ఆర్థికంగా ఎంతవరకు సమంజసమనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

సాంకేతిక సవాళ్లు: ఛాసిస్ బరువు మోయగలదా?

ఇంజినీరింగ్ నిపుణులు ఈ రెట్రోఫిట్మెంట్ విధానంపై పలు సాంకేతిక సందేహాలను లేవనెత్తుతున్నారు.

అదనపు బరువు: డీజిల్ ఇంజిన్ తీసివేసి, దాని స్థానంలో ఐదారు భారీ బ్యాటరీలను అమర్చాలి. ఈ బ్యాటరీలు మరియు ఇతర పరికరాల బరువు 2,000 కిలోల (2 టన్నులు) పైనే ఉంటుంది.
ఛాసిస్ సామర్థ్యం: పాత బస్సు ఛాసిస్ ఇంత అదనపు బరువును దీర్ఘకాలంలో మోయడం కష్టమని, ఛాసిస్ విరిగే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

కొత్త బస్సులే లాభదాయకం కాదా?

ఆర్టీసీ అధ్యయనాల ప్రకారం, ప్రయాణికులు పాత బాడీ ఉన్న బస్సుల కంటే కొత్త బస్సుల్లో ప్రయాణించడానికి మొగ్గు చూపుతారు. కొత్త బస్సుల వల్ల కిలోమీటరుకు ₹20 వరకు అదనపు ఆదాయం వస్తుంది.

కొత్త డీజిల్ బస్సులు: పాత బస్సుల ఈ-కిట్ల కోసం ఖర్చు చేసే మొత్తంతో 400కు పైగా కొత్త డీజిల్ బస్సులను కొనుగోలు చేయవచ్చు. ఒక్కో కొత్త ఆర్డినరీ డీజిల్ బస్సు ధర ₹34 లక్షల నుంచి ₹38 లక్షల వరకు ఉంటుంది.
కొత్త ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చే ‘వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్’ (VGF)ను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఒక్కో కొత్త ఎలక్ట్రిక్ బస్సు ధర దాదాపు ₹కోటి మాత్రమే అవుతుంది. ₹1.5 కోట్లు పెట్టి పాత బస్సును మార్చడం కంటే, ₹కోటితో కొత్త ఎలక్ట్రిక్ బస్సును కొనడం వల్ల ఏడాదికి ₹కోటి అదనపు ఆదాయం వచ్చే అవకాశం ఉందనేది నిపుణుల వాదన.

ఆర్టీసీ వాదన ఏంటి?

ఈ విమర్శలపై ఆర్టీసీ అధికారులు స్పందిస్తూ, ఈ నిర్ణయం ఆర్థికంగా లాభదాయకమేనని పేర్కొంటున్నారు.

కిలోమీటరుకు ఖర్చు: ఏడేళ్లలో ₹1.5 కోట్లు చెల్లిస్తున్నా, కిలోమీటరు వారీగా చూస్తే ఒక్కో కి.మీ.కి దాదాపు ₹24 మాత్రమే చెల్లిస్తామని తెలిపారు.
ఏడాదికి ప్రయోజనం: ఈ రకంగా ఏడాదికి ₹2 లక్షల వరకు ఆర్థిక ప్రయోజనం చేకూరుతుందని అధికారులు లెక్కలు చెబుతున్నారు.

మొత్తంమీద, కాలుష్య నియంత్రణ అనే మంచి ఉద్దేశంతో చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్టు, టెండర్ల కేటాయింపు మరియు అధిక ఖర్చు కారణంగా వివాదంలో చిక్కుకుంది. ఆర్టీసీ లెక్కలు వాస్తవరూపం దాల్చుతాయా లేక ఇది ప్రభుత్వ ఖజానాపై అదనపు భారంగా మారుతుందా అనేది కాలమే నిర్ణయించాలి.