సౌరశక్తి, పవనశక్తి పై వేగంగా దృష్టి – పునరుత్పాదక శక్తి విస్తరణ

భారత దేశం ఆర్థికంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతూ, అమెరికా, చైనా తర్వాత ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద శక్తి వినియోగదారు. దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గించేందుకు, పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం సౌరశక్తి, వాయు శక్తి వంటి పునరుత్పాదక వనరుల వైపు దృష్టి పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు ప్రధాన ఆధారం సంప్రదాయ ఇంధనాలు—బొగ్గు, ముడిచమురు.పోటీ పరీక్షల కోసం అభ్యర్థులు ప్రధాన శక్తి వనరుల లభ్యత, వినియోగం, ప్రధాన రాష్ట్రాలు, మెగా పవర్ స్టేషన్లు, పెట్రో ఉత్పత్తుల గణాంకాలు గుర్తుంచుకోవాలి.

ముఖ్య శక్తి వనరులు

1. బొగ్గు (Coal)

ఒడిశా, జార్ఖండ్, ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రాల్లో ~70% బొగ్గు నిల్వలు ఉన్నాయి.
లిగ్నైట్ రకం బొగ్గు ఎక్కువగా తమిళనాడులో (~79%) ఉంది.
మొత్తం బొగ్గు నిల్వలు (01 ఏప్రిల్ 2024) ~389.42 బిలియన్ టన్నులు.
లిగ్నైట్ బొగ్గు నిల్వలు ~47.30 బిలియన్ టన్నులు.

సూపర్ థర్మల్ పవర్ స్టేషన్లు – రాష్ట్రాలు

SEPC → ఛత్తీస్‌గఢ్
Unchahar → ఉత్తర్‌ప్రదేశ్
Mauda → మహారాష్ట్ర
Kahalgav → బీహార్

2. ముడి చమురు & సహజ వాయువ

మొత్తం ముడి చమురు నిల్వలు (01 ఏప్రిల్ 2024) ~671.40 మి.టన్నులు

ఎక్కువ చమురు నిల్వలు పశ్చిమ తీరంలో (~32%)మొత్తం సహజ వాయువు నిల్వలు ~1094.19 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
ఎక్కువ సహజ వాయువు నిల్వలు పశ్చిమ తీరంలో (~31%)
ముడి చమురు నిల్వలు – రాష్ట్రాలు
అస్సాం → 1%
గుజరాత్ → 19%
రాజస్థాన్ → 22%
ఆంధ్రప్రదేశ్ → 18%

పునరుత్పాదక శక్తి (Renewable Energy)
మొత్తం సామర్థ్యం (31 మార్చి 2024): 21,09,655 MW సౌరశక్తి: 7,84,990 MW
వాయు శక్తి: 11,63,856 MW
బయోగ్యాస్: 28,447 MW
రాష్ట్రాల వారీ సామర్థ్యం
రాజస్థాన్ → 248,665 MW
మహారాష్ట్ర → 428,322 MW
గుజరాత్ → 220,505 MW
కర్ణాటక → 205,648 MW

బొగ్గు ఉత్పత్తి 2023–24
మొత్తం ఉత్పత్తి: 997.83 మి.టన్నులు (+11.71% vs 2022–23)
లిగ్నైట్: 42.92 మి.టన్నులు (-2.52% vs 2022–23)
అల్ట్రా మెగా పవర్ ప్రాజెక్ట్స్ – రాష్ట్రాలు
Bedbahal → జార్ఖండ్
Tilaiya → ఒడిశా
Sasan → మధ్యప్రదేశ్
Mundra → గుజరాత్

ముడి చమురు, పెట్రో, LPG 2023–24
ముడి చమురు ఉత్పత్తి: 29.36 మి.టన్నులు
సహజ వాయువు: 35.68 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
పెట్రోలియం: 276.09 మి.టన్నులు (డీజిల్ ~42%)
పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల శాతం
Petroleum Coke → 5%
Bitumen → 7%
Naphtha → 6%
LPG → 2%

గ్లోబల్ ఎనర్జీ మైలురాళ్లు
మొదటి జలవిద్యుత్ కేంద్రం: నార్వే
మొదటి సౌర-వాయు శక్తి బస్ షెల్టర్: స్కాట్లాండ్
మొదటి వేవ్ ఎనర్జీ ప్లాంట్: ఫ్రాన్స్
భారతదేశం: భూఉష్ణ శక్తి కేంద్రాలు – పుగా లోయ (లదాఖ్), మణికరణ్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)

పరీక్షా సూచనలు
ప్రధాన బొగ్గు, చమురు, సహజ వాయువు ఉత్పత్తి రాష్ట్రాలను గుర్తుంచుకోండి.
మెగా పవర్ స్టేషన్లు, పునరుత్పాదక శక్తి సామర్థ్యాన్ని memorize చేయండి.
భారతదేశం మరియు ప్రపంచం వద్ద ఎనర్జీ milestones తెలుసుకోండి.
Matching & MCQ పద్ధతిలో సాధన గుర్తింపు, వేగవంతమైన రివిజన్ కోసం ఉపయోగపడుతుం