బ్యాంకింగ్‌లో భారీగా మిగులు నిధులు

దేశ బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో నగదు లభ్యత అనూహ్యంగా పెరిగింది. ప్రస్తుతం బ్యాంకుల వద్ద సుమారు రూ.7.77 లక్షల కోట్ల మేర మిగులు నిధులు ఉన్నట్లు గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. 2022 ఏప్రిల్‌లో నమోదైన రూ.7.93 లక్షల కోట్ల తర్వాత ఇదే అత్యధిక స్థాయి కావడం గమనార్హం. దాదాపు నాలుగున్నరేళ్ల తర్వాత బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో ఇంత భారీగా అదనపు నిధులు చేరాయి.

విదేశీ కరెన్సీ ప్రవాహాన్ని పెంచేందుకు రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా ప్రవేశపెట్టిన ప్రత్యేక ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్‌(బి) డిపాజిట్‌ స్వాప్‌ సదుపాయం ఈ భారీ లిక్విడిటీకి ప్రధాన కారణంగా నిలిచింది. ఈ పథకం ద్వారా ప్రవాస భారతీయుల నుంచి దేశీయ బ్యాంకులు భారీగా విదేశీ కరెన్సీని సమీకరించాయి. దీంతో బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో రూపాయి నిధుల లభ్యత ఒక్కసారిగా పెరిగింది.

ఇదే సమయంలో నెలాఖరులో ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాలు, పింఛన్ల చెల్లింపులు, ఇతర ప్రభుత్వ వ్యయాలు పెరగడం కూడా బ్యాంకుల్లో నగదు నిల్వలు పెరగడానికి కారణమయ్యాయి. ప్రభుత్వం ఖర్చు చేసిన నిధులు తిరిగి బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలోకి రావడంతో స్వల్పకాలికంగా లిక్విడిటీ పరిస్థితి మరింత సౌకర్యవంతంగా మారింది.

అయితే ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న భారీ మిగులు నిధులు దీర్ఘకాలం కొనసాగకపోవచ్చని ఆర్థిక నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. రానున్న రోజుల్లో ముందస్తు పన్ను చెల్లింపులు ప్రారంభం కానుండటంతో బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ నుంచి పెద్ద మొత్తంలో నిధులు బయటకు వెళ్లే అవకాశం ఉంది. దీంతో ప్రస్తుతం ఉన్న అదనపు లిక్విడిటీ క్రమంగా తగ్గే అవకాశముంది.

అదేవిధంగా ఐపీఓల్లో పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు మదుపర్లు తమ బ్యాంకు ఖాతాల్లో నిధులను తాత్కాలికంగా ఉంచుతున్నారు. ఐపీఓ కేటాయింపులు పూర్తయిన తర్వాత కేటాయించని మొత్తాలు తిరిగి ఖాతాల్లోకి వచ్చినప్పటికీ, కేటాయించిన నిధులు మాత్రం మార్కెట్‌లోకి వెళ్తాయి. దీంతో బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో నగదు ప్రవాహంలో హెచ్చుతగ్గులు చోటుచేసుకునే అవకాశం ఉంది.

విదేశీ కరెన్సీని ఆకర్షించేందుకు ఆర్‌బీఐ తీసుకొచ్చిన ప్రత్యేక ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్‌(బి) డిపాజిట్‌ స్వాప్‌ పథకం ఆగస్టు 31తో ముగిసింది. ఈ పథకం ద్వారా దాదాపు రూ.12.01 లక్షల కోట్లకు సమానమైన 127.23 బిలియన్‌ డాలర్ల విదేశీ కరెన్సీ నిధులను బ్యాంకులు సమీకరించాయి.

వాస్తవానికి ఈ పథకం సెప్టెంబరు 30 వరకు కొనసాగాల్సి ఉన్నప్పటికీ, ప్రవాస భారతీయుల నుంచి ఊహించని స్థాయిలో స్పందన రావడంతో ఆర్‌బీఐ గడువును ముందుగానే ముగించింది. బ్యాంకులు ఆకర్షణీయమైన వడ్డీ రేట్లను అందించడంతో ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్‌(బి) డిపాజిట్లకు భారీ స్పందన లభించినట్లు తెలుస్తోంది.

మరోవైపు దేశీయ బ్యాంకుల్లో రుణాల డిమాండ్‌ వేగంగా పెరుగుతోంది. ప్రస్తుతం రుణ వృద్ధి రేటు 17-18 శాతం స్థాయిలో ఉన్నట్లు నిపుణులు చెబుతున్నారు. డిపాజిట్లతో పోలిస్తే రుణాల వృద్ధి వేగంగా ఉండటంతో బ్యాంకులకు నిరంతరం నగదు అవసరం ఏర్పడుతోంది.

బ్యాంకులు అందుబాటులో ఉన్న మిగులు నిధులను ఇప్పటికే వివిధ రుణ అవసరాలకు కేటాయిస్తున్నాయి. అందువల్ల కాగితంపై కనిపిస్తున్న రూ.7.77 లక్షల కోట్ల మిగులు మొత్తాన్ని మొత్తం వ్యవస్థలో వినియోగించడానికి అందుబాటులో ఉన్న అదనపు నగదుగా చూడటం సరికాదని ఆర్థిక నిపుణులు చెబుతున్నారు.

బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో నిధుల లభ్యత ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ నిర్వహించిన వేరియబుల్‌ రేట్‌ రివర్స్‌ రెపో (వీఆర్‌ఆర్‌ఆర్‌) వేలానికి బ్యాంకుల నుంచి ఆశించిన స్థాయిలో స్పందన రాలేదు. తమ వద్ద ఉన్న నిధులను ఆర్‌బీఐ వద్ద ఉంచడం కంటే రుణాల అవసరాలను తీర్చేందుకు ఉపయోగించుకోవడం బ్యాంకులకు ప్రయోజనకరంగా ఉండటమే ఇందుకు ప్రధాన కారణంగా భావిస్తున్నారు.

క్రెడిట్‌ వృద్ధి వేగంగా కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో బ్యాంకులు తమ వద్ద ఉన్న నిధులను మరింత సమర్థంగా వినియోగించుకోవాలని చూస్తున్నాయి. దీంతో ఆర్‌బీఐ వద్ద తాత్కాలికంగా నిధులు ఉంచే ఆసక్తి తగ్గినట్లు నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.

బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో ఇంత భారీగా నిధులు ఉన్నప్పటికీ, ద్రవ్యోల్బణం ఒక్కసారిగా పెరిగే ప్రమాదం లేదని ఆర్థికవేత్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు. డిపాజిట్ల వృద్ధితో పోలిస్తే రుణాల వృద్ధి బలంగా ఉండటం వల్ల ఈ అదనపు నిధులు నేరుగా మార్కెట్లోకి వెళ్లి ధరలపై ఒత్తిడి తెచ్చే అవకాశం పరిమితంగా ఉంటుందని చెబుతున్నారు.

ఇప్పటికే బాండ్ల రాబడులు పెరగడం, ఈక్విటీ మార్కెట్లలో ఒడిదుడుకులు వంటి పరిణామాలతో ఆర్థిక పరిస్థితులు కొంత కఠినంగా మారాయి. ఈ నేపథ్యంలో బ్యాంకుల్లోని ప్రస్తుత మిగులు నిధులు ద్రవ్యోల్బణానికి పెద్దగా దారితీయవని నిపుణుల అంచనా.

లిక్విడిటీ పరిస్థితిని బట్టి అవసరమైతే ఆర్‌బీఐ నగదు నిల్వల నిష్పత్తి (సీఆర్‌ఆర్‌) వంటి సాధనాలను ఉపయోగించి బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో నిధుల ప్రవాహాన్ని నియంత్రించే అవకాశం ఉందని ఆర్థికవేత్తలు చెబుతున్నారు. అయితే ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో భారీగా జోక్యం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండకపోవచ్చని అభిప్రాయపడుతున్నారు.

మొత్తంగా చూస్తే.. ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్‌(బి) ద్వారా వచ్చిన భారీ విదేశీ నిధులు, ప్రభుత్వ వ్యయాలు, బ్యాంకుల వద్ద తాత్కాలికంగా పెరిగిన నగదు నిల్వలు కలిసి ప్రస్తుత లిక్విడిటీ మిగులుకు కారణమయ్యాయి. అయితే పన్ను చెల్లింపులు, ఐపీఓలు, పెరుగుతున్న రుణ డిమాండ్‌, ఎఫ్‌సీఎన్‌ఆర్‌(బి) పథకం ముగింపు వంటి అంశాల కారణంగా ఈ మిగులు నిధులు క్రమంగా తగ్గే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.