పులి ఎక్కడుందో చెప్పే ‘డిజిటల్‌ గంట’!

పెద్దపులి మెడలో గంట కడతారా? అని అనిపించినా.. వన్యప్రాణుల సంరక్షణలో ఇలాంటి ‘డిజిటల్‌ గంట’ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. పెద్దపులి, చిరుత, చీతా వంటి వన్యప్రాణుల మెడకు అమర్చే జీపీఎస్‌ రేడియో కాలర్‌ ద్వారా వాటి కదలికలను ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించవచ్చు. పులి ఎటు వెళ్తోంది? రోజులో ఎన్ని కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తోంది? ఏ ప్రాంతంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతోంది? గ్రామాలు, రహదారులకు ఎంత దగ్గరగా వెళ్తోంది? వంటి వివరాలను శాస్త్రీయంగా తెలుసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

అడవుల్లోని ప్రతి పెద్దపులిని గుర్తించేందుకు ప్రత్యేక కోడ్‌ లేదా పేరును కేటాయిస్తారు. కే-6, కే-1, ఎస్‌-1, ఎస్‌-2 వంటి గుర్తింపులతో వాటి కదలికలను కెమెరా ట్రాప్‌ల ద్వారా అధికారులు పర్యవేక్షిస్తుంటారు. అయితే పులి కొంతకాలం కనిపించకుండా పోతే దాని కదలికలను తెలుసుకోవడం కష్టమవుతుంది. అలాంటి సందర్భాల్లో జీపీఎస్‌ రేడియో కాలర్‌ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.

కాలర్‌ నుంచి అందే సంకేతాల ఆధారంగా పులి ఉన్న ప్రాంతాన్ని గుర్తించవచ్చు. దాని ప్రయాణ మార్గం, ఆవాస వినియోగం, సంచరించే పరిధి వంటి అంశాలను విశ్లేషించవచ్చు.

పులి వంటి వేటాడే జంతువుకు రేడియో కాలర్‌ అమర్చడం అత్యంత జాగ్రత్తతో చేపట్టే ప్రక్రియ. ముందుగా కెమెరా ట్రాప్‌లు, పాదముద్రలు, ఇతర ఆనవాళ్ల ఆధారంగా పులి కదలికలను గుర్తిస్తారు. అనంతరం అటవీశాఖ అధికారుల పర్యవేక్షణలో శిక్షణ పొందిన వెటర్నరీ వైద్యుడు మత్తు మందు ఇచ్చి పులిని నియంత్రిస్తారు.

మత్తులో ఉన్న సమయంలో పులికి ఆరోగ్య పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. బరువు, వయస్సు అంచనా, శరీర పరిస్థితి తదితర వివరాలను నమోదు చేస్తారు. అనంతరం పులి మెడకు జీపీఎస్‌ రేడియో కాలర్‌ను అమర్చుతారు. అవసరమైన పరీక్షలు పూర్తయ్యాక మత్తు నుంచి కోలుకునేలా పర్యవేక్షించి తిరిగి అడవిలోకి వదిలేస్తారు.

రేడియో కాలర్‌ నుంచి అందే సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా పులి ఏ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా సంచరిస్తోందో తెలుసుకోవచ్చు. ఏ ఆవాసాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తోంది? నీటి వనరుల దగ్గర ఎంత సమయం గడుపుతోంది? రహదారులను ఎప్పుడు దాటుతోంది? గ్రామాలకు చేరువగా వెళ్తోందా? వంటి అంశాలను అధికారులు గుర్తించగలరు.

పులి మానవ నివాసాలకు సమీపంగా సంచరిస్తున్నట్లు సంకేతాలు అందితే.. స్థానిక ప్రజలను ముందుగానే అప్రమత్తం చేయవచ్చు. దీంతో మనుషులు, పులుల మధ్య ఘర్షణలను తగ్గించేందుకు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

రేడియో కాలర్‌ ద్వారా పులి ప్రయాణాన్ని ఎలా తెలుసుకోవచ్చో చెప్పేందుకు మహారాష్ట్రలోని తిప్పేశ్వర్‌ అభయారణ్యానికి చెందిన ‘వాకర్‌’గా పేరొందిన సీ-1 మగపులి మంచి ఉదాహరణ. ఈ పులి మహారాష్ట్ర నుంచి తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్‌ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించి తిరిగి మహారాష్ట్రకు చేరుకుంది.

ఏకంగా 13 నెలల వ్యవధిలో సుమారు 3,020 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించినట్లు కాలర్‌ ద్వారా నమోదైన సమాచారం వెల్లడించింది. ఈ ప్రయాణంలో రహదారులను పగటి సమయం కంటే రాత్రివేళ ఎక్కువగా దాటినట్లు కూడా గుర్తించారు. పులుల సంచార తీరు, వాటి ప్రయాణ మార్గాలపై అధ్యయనానికి ఇలాంటి సమాచారం ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.

భారత్‌లో చీతాల పునఃప్రవేశ కార్యక్రమంలో భాగంగా విదేశాల నుంచి తీసుకొచ్చిన చీతాలను మధ్యప్రదేశ్‌లోని కునో నేషనల్‌ పార్క్‌లో ప్రవేశపెట్టారు. వాటి మెడలకు అమర్చిన రేడియో కాలర్ల ద్వారా చీతాల కదలికలను అధికారులు పర్యవేక్షిస్తున్నారు.

చీతాలు ఏ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా సంచరిస్తున్నాయి? ఏ ఆవాసాలను వినియోగిస్తున్నాయి? వాటి సంచార పరిధి ఎంత? వంటి అంశాలపై కాలర్‌ ద్వారా సమాచారాన్ని సేకరించవచ్చు.

రేడియో కాలర్‌ కేవలం జంతువు ఎక్కడుందో చెప్పే పరికరం మాత్రమే కాదు. వన్యప్రాణుల ప్రవర్తన, ఆవాసాల వినియోగం, సంచార మార్గాలు, మానవ-వన్యప్రాణుల ఘర్షణలకు సంబంధించిన అంశాలను అధ్యయనం చేయడంలో ఇది కీలక సాధనంగా మారింది.

అడవిలో పులి అడుగులు కనిపించకపోయినా.. దాని మెడలోని ఈ చిన్న ‘డిజిటల్‌ గంట’ మాత్రం దాని ప్రయాణానికి సంబంధించిన ఎన్నో వివరాలను అటవీశాఖకు చేరవేస్తూనే ఉంటుంది.