హరిత ఇంధనం వైపు ప్రపంచం అడుగులు

ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరులపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధనలు వేగంగా సాగుతున్నాయి. ఈ క్రమంలో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఎనర్జీ భవిష్యత్తులో కీలక శక్తి వనరుగా మారుతోంది. కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందడంతో ఈ రంగంలో కొత్త కెరీర్ అవకాశాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. నిపుణుల అంచనాల ప్రకారం మరో ఐదేళ్లలో ఈ రంగం దాదాపు 6 లక్షల ఉద్యోగాలను సృష్టించగలదు. ఇంజినీరింగ్, డిప్లొమా, ఐటీఐ వంటి సాంకేతిక విద్య పూర్తి చేసినవారికి ఇందులో మంచి అవకాశాలు ఉన్నాయి.

హైడ్రోజన్ ఎనర్జీ అంటే ఏమిటి?

హైడ్రోజన్‌ను కాలుష్య రహిత ఇంధనంగా భావిస్తున్నారు. నీటిలోని హైడ్రోజన్ (H₂) మరియు ఆక్సిజన్ (O₂) ను విడదీసి ఈ ఇంధనాన్ని తయారు చేస్తారు. దీనిని ప్రధానంగా ఎలక్ట్రోలైసిస్ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు. భారీ వాహనాలు, ట్రక్కులు, బస్సులు, రైళ్లు, ఓడలు, విమానాలు వంటి రవాణా రంగంలో దీన్ని వినియోగిస్తున్నారు. అలాగే రిఫైనరీలు, ఎరువుల పరిశ్రమలు, ఉక్కు తయారీ రంగాల్లో కూడా హైడ్రోజన్ ఇంధనానికి డిమాండ్ పెరుగుతోంది.

ఎలాంటి ఉద్యోగాలు ఉంటాయి?

భారతదేశంలో హైడ్రోజన్ ఎనర్జీ రంగం ఇంకా అభివృద్ధి దశలో ఉంది. అందువల్ల పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) రంగంలో మంచి అవకాశాలు ఉన్నాయి. ఈ రంగంలో పనిచేసే ఉద్యోగాలు ఇలా ఉంటాయి:

హైడ్రోజన్ ప్రొడక్షన్ ఇంజినీర్
ఎలక్ట్రోలైజర్ స్పెషలిస్ట్
ప్రాసెస్ ఇంజినీర్
సేఫ్టీ ఇంజినీర్
ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్
రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ కన్సల్టెంట్
బిజినెస్ డెవలప్‌మెంట్ స్పెషలిస్ట్

అదనంగా ఉత్పత్తి యూనిట్లు, రవాణా వ్యవస్థలు, ప్లాంట్ల నిర్వహణ కోసం పెద్ద సంఖ్యలో టెక్నికల్ సిబ్బంది అవసరం ఉంటుంది.

ఏ కోర్సులు చేయాలి?

కెమికల్, మెకానికల్, ఎలక్ట్రికల్ ఇంజినీరింగ్‌లో చదివిన వారికి ఈ రంగంలో మంచి అవకాశాలు ఉన్నాయి. అదనంగా కొన్ని ప్రత్యేక కోర్సులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.

IIT ముంబయి:
హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి, నిల్వ, రవాణా, భద్రత అంశాలపై NPTEL ద్వారా ఆన్‌లైన్ కోర్సులు.

IIT చెన్నై:
పెట్రోలియం ఇంజినీరింగ్ మరియు హైడ్రోజన్ ఎనర్జీలో పీజీ డిప్లొమా కోర్సు.

IESD (Indian Energy Skill Development):
అడ్వాన్స్‌డ్ హైడ్రోజన్, హైడ్రోజన్ స్టోరేజ్, ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్, బ్లూ హైడ్రోజన్ వంటి కోర్సులు.

నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోలార్ ఎనర్జీ:
హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి, నిల్వ, వినియోగంపై స్వల్పకాల కోర్సులు.

కావాల్సిన నైపుణ్యాలు

ఈ రంగంలో రాణించాలంటే కొన్ని ప్రత్యేక నైపుణ్యాలు అవసరం.

ఎలక్ట్రోలైసిస్ టెక్నాలజీపై అవగాహన
ప్రోటాన్ ఎక్స్చేంజ్ మెంబ్రేన్, ఆల్కలైన్, సాలిడ్ ఆక్సైడ్ ఎలక్ట్రోలైజర్ టెక్నాలజీ
హైడ్రోజన్ నిల్వ, కంప్రెషన్, రవాణా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం
ఫ్యూయల్ సెల్ టెక్నాలజీ
CAD, సిమ్యులేషన్ టూల్స్, ప్రాసెస్ ఆటోమేషన్ పరిజ్ఞానం
మెటీరియల్ సైన్స్ అవగాహన

ఎందుకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది?

భారత్ కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలపై దృష్టి పెడుతోంది. నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ ప్రకారం 2030 నాటికి భారీ స్థాయిలో హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ లక్ష్యం సాధిస్తే ఈ రంగం దాదాపు 6 లక్షల ఉద్యోగాలను సృష్టించే అవకాశం ఉంది.

ఏ సంస్థల్లో అవకాశాలు?

దేశంలోని ప్రముఖ సంస్థలు ఇప్పటికే ఈ రంగంలో పెట్టుబడులు పెడుతున్నాయి.

రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్
అదానీ గ్రూప్
లార్సెన్ & టుబ్రో (L&T)
NTPC
ONGC
GAIL

అదనంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మరియు గ్రీన్ అమ్మోనియా పాలసీ ప్రకటించడంతో కొత్త పరిశ్రమలు ఏర్పడుతున్నాయి.

భవిష్యత్తు అవకాశాలు

గ్రీన్ హైడ్రోజన్ రంగంలో ప్రభుత్వం దశలవారీగా 8 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులు పెట్టే ప్రణాళికలో ఉంది. 2030 నాటికి 50 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల వార్షిక ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీనివల్ల భారీగా ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి. శిలాజ ఇంధనాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా హైడ్రోజన్ ఎనర్జీకి డిమాండ్ పెరుగుతున్నందున ఈ రంగంలో కెరీర్ ఎంచుకునే యువతకు భవిష్యత్తు ఎంతో उज్జ్వలంగా ఉండనుంది.