నదులు ఎలా పుడతాయి? వాటి ప్రవాహ దశలు ఏంటి?

భారతదేశ నదీ వ్యవస్థ :

ఒక ప్రాంతంలో జన్మించి.. సుదీర్ఘ దూరం ప్రయాణించి సముద్రం లేదా మహాసముద్రంలో కలిసే పెద్ద నీటి ప్రవాహాన్ని నది అంటారు. నదులు, వాటి ప్రవాహాలు, ఉపనదులు, పరీవాహక ప్రాంతాల అధ్యయనం భౌగోళిక శాస్త్రంలో ముఖ్యమైన అంశం.

నదుల అధ్యయనాన్ని ‘పోటమాలజీ’ అని, సరస్సులు, చెరువుల అధ్యయనాన్ని ‘లిమ్నాలజీ’ అని అంటారు. ఒక నదికి నీటిని అందించే మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతాన్ని నదీ పరీవాహక ప్రాంతం అంటారు. ఒక ప్రధాన నది, దానిలో కలిసే ఉపనదులు, వాగులు, వంకలు, ఏరులు కలిపి నదీ వ్యవస్థగా పరిగణిస్తారు.

నదీ ప్రవాహంలో మూడు దశలు: నదీ ప్రవాహాన్ని ప్రధానంగా యవ్వన, ప్రౌఢ, వృద్ధాప్య దశలుగా విభజిస్తారు.

యవ్వన దశ:
నది పుట్టిన ప్రాంతం నుంచి మైదాన ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించే వరకు ఉండే దశను యవ్వన దశ అంటారు. ఈ సమయంలో నది ప్రవాహ వేగం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అందువల్ల లోయల నిర్మాణం, కోత వంటి భౌగోళిక ప్రక్రియలు ఎక్కువగా జరుగుతాయి. ఆకస్మిక వరదలకు కూడా అవకాశం ఉంటుంది.

ప్రౌఢ దశ:
నది మైదాన ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత తీర ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించే మధ్య దశను ప్రౌఢ దశ అంటారు. ఈ దశలో నది ప్రవాహం కొంత మందగించి, వివిధ రకాల భౌగోళిక ఆకృతులను ఏర్పరుస్తుంది.

వృద్ధాప్య దశ:
నది తీర ప్రాంతాలను చేరి సముద్రంలో కలిసే వరకు ఉండే దశను వృద్ధాప్య దశ అంటారు. ఈ సమయంలో ప్రవాహ వేగం మరింత తగ్గి, నది అనేక వంకరలు తిరుగుతూ ప్రవహిస్తుంది. నదీ మలుపులు, అవక్షేపాల నిక్షేపణ వంటి ప్రక్రియలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

డెల్టా అంటే..

నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతానికి చేరుకునే సమయంలో తనతో తీసుకువచ్చిన అవక్షేపాలను నిక్షేపిస్తుంది. అనుకూల పరిస్థితుల్లో అక్కడ ప్రత్యేకమైన భూభాగం ఏర్పడుతుంది. దీనిని డెల్టా అంటారు. ‘డెల్టా’ అనే పదం గ్రీకు భాష నుంచి వచ్చింది. సాధారణంగా డెల్టాలు త్రిభుజాకారంలో ఏర్పడతాయి. ఇవి నిక్షేపాలతో ఏర్పడటం వల్ల అనేక ప్రాంతాల్లో సారవంతమైన భూములుగా ఉంటాయి.